Pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma obowiązek regularnego odprowadzania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ich wielkość zależy od sumy wynagrodzenia, a kwota procentowa jest określona przepisami.
Składki na ubezpieczenia społeczne, dotyczą ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Niezależnie od tych składek występują jeszcze składki: na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Wysokość i rodzaje składek
Wysokość składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń wynosi:
- chorobowe - 2,45%,
- wypadkowe 0,67-3,33%,
- emerytalne - 19,52%,
- rentowe - 6%
Składkom obowiązkowo podlegają:
- mający swoją działalność gospodarczą,
- wykonujący wolny zawód, artyści, twórcy,
- pracownicy,
- członkowie rodziny prowadzącego działalność jeśli z nim współpracują i zamieszkują
Do obowiązkowych składek należą: składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Składki te finansuje prowadzący działalność gospodarczą. Jeśli zatrudnia pracowników musi też za nich odprowadzać składki. W wypadku zatrudnionych, występują obowiązkowo wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe). Podstawą do naliczania składek jest wynagrodzenie brutto zatrudnionego.
Płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych imienne raporty miesięczne, składkowe ZUS RCA lub ZUS RZA i świadczeniowe ZUS RSA, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania składek. Jest on także zobowiązany do przekazania ubezpieczonemu wszelkich informacji, które były uwzględnione w imiennych raportach miesięcznych, składanych przez płatnika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Informacje te powinny być przekazane na piśmie w celu ich weryfikacji.
Koszty pracodawcy i pracownika
Ciężar ponoszenia składek jest podzielony pomiędzy pracownika i pracodawcę (płatności składek za pracownika dokonuje pracodawca, ale składki te są odliczane z wynagrodzenia pracownika). Zatrudniony finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (tj. 9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (tj. 1,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie chorobowe (tj. 2,45%).
Natomiast pracodawca finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (4,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie wypadkowe (0,67-3,33%). W sumie, obciążenie z tytułu składek pracownika i pracodawcy w stosunku do płacy brutto wynosi (w zależności od stawki ubezpieczenia wypadkowego) 28,64-31,30%. Zapłacone składki podlegają odliczeniu od dochodu dla potrzeb opodatkowania podatkiem dochodowym. Oznacza to, że nie płaci się podatku od kwot składek (składki są odliczane przed obliczaniem zaliczki). W okresie urlopu wychowawczego i urlopu macierzyńskiego także pobierane są składki na ubezpieczenie społeczne. Składki te finansuje budżet Państwa.